Steeds meer leerlingen kiezen voor een automaat tijdens de rijlessen; de cijfers stijgen explosief. Wat betekent die trend voor rijscholen, regelgeving en de toekomst van het rijbewijs in Nederland?
Sterke stijging automaat-rijexamens en de actuele cijfers
In 2015 maakten automaat-examens nog maar een klein deel van het totaal uit, maar in 2025 lag dat percentage fors hoger. Waar in 2015 iets meer dan 8.200 automaat-examens werden afgelegd, ging het tien jaar later om bijna 61.000. Daarmee groeit de vraag naar lessen in automatische versnellingsbakken explosief.
Toch blijft het klassieke, handgeschakelde rijexamen het populairst: vorig jaar werden ruim 496.000 rijexamens afgenomen. Automaat-examens vormen daar nu ongeveer 12 procent van, een flinke stijging ten opzichte van het verleden. Deze cijfers laten zien dat steeds meer leerlingen kiezen voor comfort en eenvoud tijdens het leren rijden.
Extra aandacht voor deze cijfers helpt scherp te krijgen wat er precies verandert: het gaat niet alleen om een toename in relatieve zin, maar ook om de impact op capaciteit en planning bij rijscholen en examencentra. Die verschuiving vertaalt zich in andere vraagstukken dan puur de aantallen, zoals welk type opleiding dominant wordt en welke vaardigheden in de toekomst als basis verwacht worden.
Waarom jongeren vaker voor automaat kiezen
Meerdere factoren sturen deze keuze. Allereerst speelt geld een grote rol: elektrische auto’s zijn in aanschaf vaak duurder dan vergelijkbare benzine- of dieselauto’s, waardoor veel jongeren nog kiezen voor betaalbare schakelauto’s of tweedehands automaten. Daarnaast wegen praktische overwegingen mee; lessen in een automaat zijn minder complex omdat schakelen en koppelen wegvallen, wat de leercurve voor sommige leerlingen prettiger maakt.
Een andere belangrijke reden is de juridische beperking: een rijbewijs dat uitsluitend is gehaald in een automaat geeft geen toestemming om te rijden in een schakelauto. Dat betekent extra lessen en opnieuw examen als achteraf toch geschakeld moet worden. Voor veel kandidaten is het economisch verstandiger om direct met schakelen te leren zodat er in elk type auto gereden mag worden.
Het persoonlijke leerprofiel van leerlingen speelt ook mee: sommige kandidaten raken sneller vertrouwd met verkeersinzicht wanneer niet tegelijkertijd op schakelmomenten gelet hoeft te worden. Voor anderen vormt juist het technisch begrip van schakelen een waardevolle vaardigheid die bijdraagt aan zelfvertrouwen achter het stuur.
Gevolgen voor rijscholen en lesaanbod
Rijscholen zitten tussen twee wensen in: zij willen voldoen aan de vraag naar automaatlessen, maar mogen tegelijkertijd geen grote klantengroepen uitsluiten. Veel instructeurs werken als eenpitters met één lesauto, waardoor investeren in een automaat een risicovolle keuze kan zijn als een deel van de leerlingen juist schakelen wil leren.
Daarbij komt dat leskosten en operationele uitgaven rijscholen raken. Elektrische of moderne automaten kunnen in aanschaf duurder zijn, al zijn ze vaak goedkoper in onderhoud en brandstofverbruik. Voor rijscholen draait het dus om een afweging tussen initiële investering en lagere bedrijfskosten op langere termijn.
Kleine rijscholen zullen vaak kiezen voor flexibiliteit: behoud van één schakelauto of juist een tweedehands automaat om verschillende doelgroepen te bedienen. Grotere scholen hebben soms meer ruimte om te experimenteren met elektrische lesauto’s of om meerdere modellen aan te bieden, waardoor leerlingen meer keuze krijgen.
Europese regels en nationale keuzes: wat staat er te gebeuren?
Op Europees niveau liggen voorstellen klaar die het automaat-rijbewijs prominenter kunnen maken. Die richtlijnen moeten nog worden omgezet in nationale wetgeving, en in Den Haag wordt inmiddels bekeken wat dit voor Nederland betekent. Ministeries en instanties als het CBR en de RDW onderzoeken samen de opties en verwachten rond 2027 meer duidelijkheid te kunnen geven.
Als Europa of Nederland besluit om een automaat-rijbewijs als standaard te benoemen, heeft dat directe gevolgen voor exameneisen, lesmethodes en de markt voor lesauto’s. De uitvoering van zo’n verandering vereist zorgvuldige afwegingen over overgangsregelingen en aanvullende scholing voor instructeurs.
Belangrijk hierbij is de overgangsfase: hoe lang krijgen huidige leerlingen en instructeurs de tijd om zich aan te passen, en welke maatregelen zijn er om ongelijkheid tussen regio’s of inkomensgroepen te voorkomen? Dergelijke praktische details bepalen uiteindelijk of een beleidswijziging soepel verloopt.
Standpunten van brancheorganisaties en mogelijke compromissen
Binnen de branche lopen de meningen uiteen, maar meerdere organisaties zien voordelen in een structurele verschuiving richting automaat. Sommige partijen pleiten ervoor om automaat als norm te stellen op korte termijn, zodat leren autorijden voor jongeren eenvoudiger en wellicht veiliger wordt.
Tegelijkertijd klinken er ook praktische oplossingen: de Federatie Autorijschool Management (FAM) wil bijvoorbeeld een aparte schakelmodule introduceren. Met zo’n module kunnen kandidaten die hun rijbewijs in een automaat halen alsnog met aanvullende training leren schakelen en dan in schakelauto’s rijden. Dat vormt een brug tussen praktische wensen en toegankelijkheid.
Dergelijke compromissen proberen de nadelen van een strikt dichotoom systeem te ondervangen en geven ruimte voor professionele ontwikkeling van instructeurs. Een modulaire aanpak kan flexibel genoeg zijn om zowel de wensen van leerlingen als de realiteiten van lesaanbieders te dienen.
Kosten, brandstofprijzen en duurzaamheid als drijfveren
De prijs van brandstof en het economische klimaat beïnvloeden de markt sterk. Hogere brandstofprijzen maken elektrische of zuinigere automaten aantrekkelijker in het gebruik, hoewel de aanschafprijs hoger kan zijn. Voor rijscholen betekent dat dat zij mogelijk meer moeten investeren vooraf, maar op termijn kunnen besparen op brandstof- en onderhoudskosten.
De discussie over duurzaamheid speelt ook mee. Elektrische automaten zijn duurder in aanschaf, maar qua milieubelasting en gebruikskosten vaak voordeliger. Als regelgeving en subsidies in de toekomst elektrisch rijden stimuleren, zal dat de keuze voor automaattechnologie alleen maar versterken.
Op lokaal niveau kunnen verschillen in laadinfrastructuur en brandstofprijzen het tempo bepalen waarin rijscholen overschakelen naar elektrische lesauto’s. Daarom is het voor instructeurs nuttig om zowel de korte- als langetermijnkosten en -voordelen in kaart te brengen voordat grote investeringen worden gedaan.
Wat betekent dit voor kandidaten en bestuurders?
Voor wie nu een rijbewijs wil halen betekent de trend: goed nadenken over de gewenste mobiliteit. Wie breed inzetbaar wil zijn en in elk type auto wil rijden, doet er nog steeds verstandig aan om met schakelen te leren rijden. Wie vooral gemak zoekt en verwacht vooral in automatische voertuigen te rijden, kan kiezen voor een automaatopleiding en daarna eventueel een schakelmodule volgen.
Voor ouders en leerlingen is het slim om de lokale markt te verkennen: welke lesauto’s bieden rijscholen aan, wat zijn de kosten en hoe ziet het aanbod van aanvullende schakellessen eruit? Zo maak je een keuze die zowel praktisch als financieel verstandig is.
Het loont ook om te kijken naar persoonlijke leervoorkeuren en toekomstige mobiliteitsplannen; wie verwacht in een omgeving te wonen met veel elektrische deelauto’s of een partner met automaat, kan andere keuzes maken dan iemand die verwacht regelmatig in oudere schakelauto’s te rijden.
Vooruitkijken: een plausibele route naar 2027 en verder
De komende jaren zullen bepalend zijn. Met Europese kaders in de pijplijn en nationale evaluaties in voorbereiding, is 2027 een belangrijke mijlpaal voor helderheid over normen en exameneisen. Tot die tijd zullen rijscholen geleidelijk aan keuzes maken over hun wagenpark, en zullen leerlingen blijven afwegen wat financieel en praktisch het beste past.
Uiteindelijk draait het om de balans tussen veiligheid, toegankelijkheid en marktwerking. Of het automaat-rijexamen de nieuwe norm wordt, hangt af van politieke keuzes, brancheafspraken en hoe snel lesaanbieders en consumenten zich aanpassen. Eén ding is zeker: de verschuiving naar meer automaatexamens zet de autowereld op z’n kop en verandert de manier waarop Nederland leert autorijden.
FAQ
Biedt een automaat-rijbewijs beperkingen?
Ja: een rijbewijs behaald in een automaat staat niet toe om zonder extra opleiding in een schakelauto te rijden. Een schakelmodule of aanvullend examen is nodig.
Zijn automaatlessen goedkoper of duurder?
Initiële kosten voor moderne automaten of elektrische lesauto’s kunnen hoger zijn, maar lagere brandstof- en onderhoudskosten maken ze op termijn vaak voordeliger.
Wat moeten rijscholen doen bij de stijgende vraag?
Rijscholen wegen investeringen af: sommige kopen een tweedehands automaat, grotere scholen bieden meerdere modellen aan; flexibiliteit en marktverkenning zijn cruciaal.
